do kasy suma: 0,00 zł

» Strona główna
» Blog
» Leki, PFAS i mikroplastik w polskiej kranówce. Co wykryli naukowcy i jak się chronić

Strefa Marek

Leki, PFAS i mikroplastik w polskiej kranówce. Co wykryli naukowcy i jak się chronić

Dodano: 23-10-2026 w kategorii: - autor: Damian Abramowicz

Autor: Damian Abramowicz, specjalista rynku uzdatniania wody z 25-letnim doświadczeniem. Aktualizacja: 23 października 2026 r.

Czy w wodzie z kranu są leki? Krótka odpowiedź

Tak. Badania naukowe wykryły w wodzie z kranu, także w Polsce, śladowe ilości leków, PFAS, czyli tzw. wiecznych chemikaliów, bisfenolu A i mikrocząstek. Stężenia są niskie, zwykle od pojedynczych do kilkudziesięciu nanogramów na litr, i według WHO oraz polskich służb sanitarnych nie stwarzają bezpośredniego zagrożenia. Naszym zdaniem te substancje w ogóle nie powinny trafiać do wody, którą pijemy. Leków, hormonów i mikroplastiku wodociągi nie badają rutynowo, a nauka nie wie, jak działa picie takiej mieszanki przez całe życie. Dobra wiadomość: według WHO konwencjonalne uzdatnianie w wodociągu, np. chlorowanie, usuwa około połowy leków, a odwrócona osmoza ponad 99% większych cząsteczek.

Ogólną ocenę kranówki, z normami i badaniami sanepidu, znajdziesz we wpisie czy można pić wodę z kranu.

Co wykryto w wodzie z kranu w Polsce

Badanie	Gdzie	Co wykryto	Skala
Warszawski Uniwersytet Medyczny, 2016	Wisła i krany w regionie warszawskim	leki kardiologiczne i ich metabolity	w kranach śladowe ilości prawie wszystkich badanych substancji
AGH, 2020	południowa Polska	bisfenol A	6–53 ng/l
Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, 2025	aglomeracja poznańska	PFAS	w 4 z 18 próbek, 24–71 razy poniżej limitu UE
Politechnika Wrocławska, 2020	Wrocław, jeden punkt poboru	bakterie oporne na antybiotyki i geny lekooporności	40–99,9% bakterii w próbkach
PSSE Gryfino, 2025	wodociąg Kamionka	metabolit pestycydu chlorydazonu	15–20 razy powyżej normy, odstępstwo do 2028 r.

Leki na serce w kranach pod Warszawą. Zespół z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego badał w 2016 r. wodę z Wisły i z kranów w regionie warszawskim pod kątem 30 leków kardiologicznych i ich metabolitów. Najwyższe stężenia były w rzece, ale w wodzie z kranu również wykryto śladowe ilości prawie wszystkich badanych substancji. Autorzy wskazali, że stacja uzdatniania usuwała je niewystarczająco (Giebułtowicz i in., 2016).

Leki przed i po stacji uzdatniania na Pomorzu. Badacze z Politechniki Gdańskiej szukali w 2016 r. 25 leków w ściekach i w stacjach uzdatniania wody. Lek przeciwpadaczkowy karbamazepinę znaleźli we wszystkich próbkach, a ibuprofen w 98%. Stężenia były wyższe zimą (Politechnika Gdańska, 2016).

Bisfenol A w kranach na południu Polski. Naukowcy z AGH wykryli w 2020 r. w wodzie z kranu bisfenol A w stężeniu od 6 do 53 ng/l. To substancja z tworzyw sztucznych, która zaburza gospodarkę hormonalną. Autorzy postulują dalsze badania, zwłaszcza studni przydomowych (Kmiecik i in., 2020).

PFAS w kranach w Poznaniu. Badacze z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu wykryli w 2025 r. PFAS w 4 z 18 próbek wody z kranu. Stężenia były 24–71 razy niższe od limitu UE, ale według badaczy przy 2 litrach dziennie sama woda dostarcza 6–19% tolerowanego pobrania PFAS ustalonego przez EFSA. Resztę dokłada jedzenie (RMF24).

Antybiotyki i geny lekooporności w polskiej kranówce

Badacze z Politechniki Wrocławskiej wykryli w 2020 r. w wodzie z kranu we Wrocławiu geny odpowiadające za oporność bakterii na antybiotyki. Bakterie oporne na cefalosporyny III generacji stanowiły od 40% do prawie 100% bakterii w próbkach, przy niskiej ogólnej liczbie bakterii. To badanie wstępne, z jednego punktu poboru i czterech próbek, ale pokazuje, że lekooporność to nie tylko problem szpitali (Siedlecka, Wolf-Baca, Piekarska, 2020). Samych antybiotyków w polskiej kranówce nikt nie bada rutynowo, więc danych liczbowych o nich nie ma.

Odstępstwa od norm

W wodociągu Kamionka (powiat gryfiński) stężenie metabolitu pestycydu chlorydazonu przekraczało normę 15–20-krotnie. Sanepid zgodził się na odstępstwo do 2028 r., uznając, że nie ma zagrożenia dla zdrowia (PSSE Gryfino, 2025). To pestycyd, nie lek, ale ten przypadek pokazuje, że do czasu modernizacji wodociąg może legalnie dostarczać wodę ponad normą.

Skąd leki trafiają do wody

Badania Uniwersytetu Śląskiego wykazały w śląskich rzekach i wodach podziemnych m.in. karbamazepinę, metforminę, środki kontrastowe i parabeny. W rzekach stężenia sięgały dziesiątek tysięcy ng/l. To nie jest woda z kranu, ale to wody, z których mogą korzystać wodociągi (Ślósarczyk, Uniwersytet Śląski).

Są też dobre wiadomości. W Krakowie badacze Politechniki Krakowskiej nie stwierdzili przekroczeń PFAS ani obecności związków hormonalnych w wodzie z kranu (Ochmańska i in., 2025), a Wodociągi Krakowskie podają, że nie wykrywają leków przy czułości poniżej 1 ng/l. Jakość kranówki zależy więc mocno od miejsca i od tego, jak nowoczesna jest stacja uzdatniania.

Co wykryto w wodzie z kranu na świecie

Badanie	Gdzie	Co wykryto	Skala
Benotti i in., Environmental Science & Technology, 2009	USA, 19 wodociągów	z 51 badanych związków najczęściej m.in. karbamazepina, antybiotyk sulfametoksazol, hormon estron, atrazyna	mediany poniżej 10 ng/l, mediana atrazyny 49 ng/l
Śledztwo Associated Press, 2008	USA, 24 aglomeracje	antybiotyki, leki przeciwpadaczkowe, stabilizatory nastroju, hormony	woda dla co najmniej 41 mln ludzi
Państwowy Instytut Zdrowia (SZÚ), 2011	Czechy	ibuprofen, karbamazepina	w 92 wodociągach nic powyżej 0,5 ng/l; w wybranych stacjach do ok. 20 ng/l
USGS, 2023	USA, 716 kranów	PFAS	szacunkowo w co najmniej 45% kranów
Kosuth i in., PLOS ONE, 2018	14 krajów, 159 próbek	cząstki pochodzenia ludzkiego, w 98% włókna	w 81% próbek wody z kranu
Berlin, badania z lat 90.	Niemcy	metabolit leku na cholesterol	do 200 ng/l

Mikroplastik w wodzie z kranu

W badaniu opublikowanym w PLOS ONE w 2018 r. naukowcy przebadali 159 próbek wody z kranu z 14 krajów i w 81% znaleźli mikrocząstki pochodzenia ludzkiego, prawie wyłącznie włókna (Kosuth i in., 2018). WHO w 2019 r. uznała, że przy obecnej wiedzy nie ma dowodów na ryzyko dla zdrowia, ale wskazała duże luki w danych i brak standardowych metod pomiaru. Polskie przepisy nie wyznaczają limitu mikroplastiku w wodzie pitnej, więc wodociągi go nie badają. O wodzie butelkowanej piszemy niżej i we wpisie mikroplastik w wodzie butelkowanej.

Co mówią instytucje i dlaczego to nas nie uspokaja

Według raportu WHO z 2012 r. stężenia leków w wodzie pitnej są zwykle ponad 1000 razy niższe od najmniejszych dawek leczniczych, a istotny wpływ na zdrowie jest bardzo mało prawdopodobny. Podobnie oceniają niemiecki Federalny Urząd Środowiska (UBA), czeski SZÚ i polski Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH.

Dlaczego naszym zdaniem to za mało:

Oceny dotyczą pojedynczych substancji, a w szklance wody jest mieszanka śladów leków, PFAS, bisfenoli i pestycydów. Jak działa taka mieszanka pita codziennie przez całe życie, nie wie nikt.
Mieszanki mogą działać mocniej niż pojedyncze substancje. W teście laboratoryjnym na komórkach drożdży 11 substancji działających jak estrogen, każda poniżej progu działania, razem wyraźnie wzmocniło efekt hormonu (Rajapakse, Silva, Kortenkamp, 2002). Stężenia były wyższe niż w kranie, ale wynik pokazuje, że ocenianie substancji pojedynczo może zaniżać efekt.
Leków, hormonów i mikroplastiku nikt rutynowo nie bada. Polskie przepisy nie wyznaczają dla nich limitów, więc wodociągi nie mają obowiązku ich szukać. Brak wyników nie znaczy brak substancji. PFAS są badane dopiero od 2026 r., po wejściu w życie nowego rozporządzenia o jakości wody (Dz.U. 2026 poz. 748).
„Bezpieczne” poziomy z czasem obniżano. Szczegóły pokazujemy niżej.
Zasada ostrożności. Leki, PFAS i plastik nie mają żadnego powodu, żeby znaleźć się w wodzie do picia. Skoro da się je usunąć w domu, uważamy, że warto to zrobić, zamiast czekać, aż kolejne badania potwierdzą szkodliwość.

Jak zmieniały się „bezpieczne” poziomy

Najmocniejszym argumentem za ostrożnością są decyzje samych instytucji. Dla substancji z tabeli poniżej, im więcej przybywało badań, tym mniejsze ilości uznawano za bezpieczne:

Substancja	Wcześniej	Teraz
PFOA i PFOS w wodzie pitnej (EPA, USA)	70 ng/l (zalecenie, 2016)	4 ng/l (limit wiążący, 2024; termin wdrożenia przesunięty na 2031 r.), cel zdrowotny: zero
PFAS w diecie (EFSA)	1500 ng/kg masy ciała dziennie dla samego PFOA (2008)	4,4 ng/kg masy ciała tygodniowo dla sumy 4 PFAS (2020), czyli ok. 0,63 ng/kg dziennie
bisfenol A w diecie (EFSA)	4 µg/kg masy ciała dziennie (2015)	0,2 ng/kg masy ciała dziennie (2023), czyli około 20 000 razy mniej
ołów w wodzie pitnej (UE)	50 µg/l	10 µg/l, a od 2036 r. 5 µg/l

W 2023 r. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) uznała PFOA, jeden z PFAS, za substancję rakotwórczą dla ludzi (grupa 1). WHO podkreśla, że nie ma poziomu narażenia na ołów, o którym wiadomo, że jest nieszkodliwy. Limit bisfenolu A w wodzie pitnej w UE i w Polsce (2,5 µg/l) wciąż opiera się na ocenie sprzed obniżenia przez EFSA dopuszczalnego spożycia.

Normy różnią się też między krajami. Polska i UE dopuszczają 100 ng/l dla sumy 20 PFAS. Dania w 2021 r. ustaliła 2 ng/l dla sumy 4 PFAS, a Niemcy od 2028 r. wprowadzają 20 ng/l dla sumy 4 PFAS. Te limity obejmują różne zestawy związków, więc nie da się ich porównać jeden do jednego, ale kraje, które wdrażają nowszą ocenę EFSA, schodzą znacznie niżej. Europejska Agencja Środowiska przyznaje, że limity PFAS w unijnej dyrektywie nie uwzględniają najnowszej oceny toksyczności czterech PFAS dokonanej przez EFSA.

A woda butelkowana?

Woda w plastikowej butelce nie rozwiązuje problemu, a w przypadku mikroplastiku go pogłębia. W badaniu zleconym w 2018 r. przez redakcję Orb Media cząstki plastiku wykryto w 93% butelek wody. Cząstek większych niż 100 µm było średnio dwa razy więcej niż we wcześniejszym badaniu kranówki tej samej redakcji, choć producenci kwestionowali metodę (CBC). Badanie AGH z 2023 r. znalazło w polskiej wodzie butelkowanej średnio 136 mikrocząstek na litr, a badanie Uniwersytetu Columbia z 2024 r. około 240 tys. cząstek plastiku na litr, w większości nanoplastiku (AGH, Columbia University). Więcej piszemy we wpisie mikroplastik w wodzie butelkowanej.

Czy odwrócona osmoza usuwa leki, PFAS i mikroplastik?

Tak, to najskuteczniejsza metoda dostępna w domu. Dla porównania pokazujemy, co potrafią inne sposoby uzdatniania:

Metoda	Leki	PFAS	Mikroplastik
konwencjonalne uzdatnianie w wodociągu (koagulacja, filtracja, chlorowanie)	około 50% według WHO, zależnie od substancji	praktycznie nie usuwa	częściowo
ozonowanie w wodociągu	wiele leków w dużym stopniu, ale nie wszystkie	nie usuwa	nie usuwa
gotowanie	nie usuwa	wyniki niejednoznaczne, metoda niepewna	w twardej wodzie część cząstek osiada w kamieniu
dzbanek, filtr węglowy	częściowo, zależnie od wkładu i jego zużycia	średnio ok. 73%, od 0 do 100%, słabiej krótkołańcuchowe	blok węglowy częściowo
odwrócona osmoza	ponad 99% większych cząsteczek według WHO	co najmniej 94% (Duke University, 2020)	membrana zatrzymuje cząstki

Chlor nie tylko słabo usuwa leki. Może je też przekształcać w nowe związki: badania pokazały, że z części antybiotyków, np. cyprofloksacyny, powstają przy chlorowaniu produkty, które nadal działają przeciwbakteryjnie (Kennedy Neth i in., 2019). Filtry węglowe w badaniu Duke University usuwały średnio 73% PFAS, z rozrzutem od całkowitego usunięcia do zera, a zużyty wkład może przestać działać (Herkert i in., 2020).

Nie musisz czekać, aż przepisy dogonią naukę. Odwrócona osmoza pod zlewem zatrzymuje to, czego wodociąg nie usuwa i nie bada: ślady leków, PFAS i mikroplastik. Najmniejsze cząsteczki mogą przechodzić przez membranę w większym stopniu, a skuteczność zależy od regularnej wymiany filtrów wstępnych i membrany. Moduł mineralizujący przywraca wodzie wapń i magnez. W praktyce masz czystą wodę do picia, kawy i gotowania prosto z kranu, bez dźwigania zgrzewek i bez plastiku w szafce.

Zanim kupisz filtr, sprawdź wyniki badań swojego wodociągu. Naszym pierwszym wyborem do domu jest Bluewater Cleone: stalowy zbiornik, mineralizacja i smak wody, który klienci chwalą najczęściej (więcej w recenzji Bluewater Cleone). Jak dobrać urządzenie do domu, wyjaśniamy w poradniku jaki filtr do wody wybrać, a system bez zbiornika z własnej marki opisujemy w recenzji Kuna Filter Prestige PRO.

Najczęściej zadawane pytania

Czy w polskiej wodzie z kranu są antybiotyki?

Antybiotyki wykrywano w wodzie pitnej m.in. w USA, a w polskich rzekach i ściekach występuje wiele leków. Polskich danych liczbowych o antybiotykach w samej wodzie z kranu nie ma, bo nikt nie bada ich rutynowo. We Wrocławiu wykryto natomiast w kranówce bakterie oporne na antybiotyki i geny lekooporności, a w kranach w regionie warszawskim śladowe ilości leków kardiologicznych.

Czy wodociągi badają wodę na obecność leków i PFAS?

Leków nie badają rutynowo, bo polskie przepisy nie wyznaczają dla nich limitów. PFAS tak: od 2026 r. wodociągi muszą sprawdzać sumę 20 PFAS (limit 100 ng/l). Wynik dla swojej miejscowości znajdziesz w komunikatach sanepidu albo uzyskasz od wodociągu.

Czy przegotowanie wody usuwa leki i PFAS?

Gotowanie zabija bakterie, ale nie jest sposobem na leki ani PFAS. W badaniu Uniwersytetu w Birmingham z 2024 r. przegotowanie lub filtracja obniżały niektóre PFAS o 50–90%, ale wynik zależał od związku. W twardej wodzie część mikroplastiku zostaje w kamieniu.

Jaki filtr usuwa leki z wody?

Najskuteczniejsza w domu jest odwrócona osmoza. Według WHO usuwa ponad 99% większych cząsteczek leków, a w badaniu Duke University z 2020 r. domowe systemy RO usuwały co najmniej 94% PFAS. Filtry węglowe redukują leki i PFAS częściowo, zależnie od wkładu.

Źródła

O autorze

Damian Abramowiczod 25 lat zajmuje się rynkiem uzdatniania wody. Uczestniczył w dziesiątkach sympozjów i szkoleń z zakresu jakości i uzdatniania wody, a w branży stworzył jedne z najbardziej rozpoznawalnych sklepów internetowych, w tym najlepszefiltry.pl. Więcej o autorze: damianabramowicz.pl.

Komentarze do wpisu (0)

do góry