Autor: Damian Abramowicz, specjalista ds. uzdatniania wody z 25-letnim doświadczeniem, szkoleniowiec, twórca marki Kuna Filter. Aktualizacja: 13 listopada 2026 r. (stan prawny na ten dzień).
PFAS, nazywane „wiecznymi chemikaliami”, nie rozkładają się w środowisku i latami odkładają się w organizmie. Od 2026 r. przepisy UE, a od 24 czerwca 2026 r. także polskie, po raz pierwszy wyznaczają ich limity w wodzie pitnej. Wyjaśniam, czym są PFAS, ile ich może być w kranówce zgodnie z prawem, dlaczego woda butelkowana nie chroni i jak usunąć PFAS z wody w domu.
W skrócie
- PFAS (substancje per- i polifluoroalkilowe) to kilka tysięcy syntetycznych związków z powłok nieprzywierających, impregnatów, pian gaśniczych i opakowań. Nie rozkładają się w środowisku i kumulują się w organizmie.
- Zgodnie z dyrektywą UE 2020/2184 suma 20 wybranych PFAS w wodzie pitnej nie może przekroczyć 0,1 µg/l (100 ng/l). W USA dla PFOA i PFOS osobno ustalono 4 ng/l.
- Woda butelkowana nie chroni przed PFAS: w badaniu Uniwersytetu w Birmingham (2024) PFOA i PFOS wykryto w ponad 99% ze 112 wód butelkowanych z 15 krajów.
- Według US EPA odwrócona osmoza zwykle usuwa ponad 90% szerokiej grupy PFAS, także krótkołańcuchowych. Dzbanki z węglem aktywnym w polskim badaniu Politechniki Śląskiej usuwały od 31 do 99%.
- Nasz wybór do domu: Bluewater Cleone, osmoza, która sama pilnuje sprawności membrany i blokuje się, zanim poda gorszą wodę.
Czym są PFAS, czyli wieczne chemikalia w wodzie z kranu
PFAS to duża rodzina związków produkowanych od lat 40. XX wieku. Łączy je wiązanie węgla z fluorem, jedno z najsilniejszych w chemii. Dzięki niemu PFAS świetnie odpychają wodę, tłuszcz i brud, ale z tego samego powodu prawie nie ulegają rozkładowi w przyrodzie ani w organizmie.
Najczęściej znajdziesz je:
- w nieprzywierających patelniach i garnkach,
- w kurtkach przeciwdeszczowych, butach i impregnatach do tkanin,
- w opakowaniach na żywność odpornych na tłuszcz,
- w pianach gaśniczych używanych na lotniskach i w jednostkach wojskowych,
- w części kosmetyków i nici dentystycznych.
Z zakładów produkcyjnych, oczyszczalni ścieków, wysypisk i miejsc, gdzie używano pian gaśniczych, PFAS trafiają do rzek i wód podziemnych. Klasyczne uzdatnianie w wodociągach (napowietrzanie, odżelazianie, dezynfekcja) nie jest zaprojektowane do ich usuwania. Część dużych stacji ma filtry węglowe, które częściowo je obniżają, ale to nie jest standard. To, co jest w ujęciu, w dużej części dociera więc do twojego kranu.
PFAS nie mają smaku, zapachu ani koloru. Możesz je pić latami i nic nie zauważyć.
Dlaczego PFAS to problem dla zdrowia
PFAS szkodzą przez kumulację. Część tych związków utrzymuje się w organizmie latami, więc niewielkie, ale codzienne ilości z wody i jedzenia sumują się.
- Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC, agenda WHO) w 2023 r. zaklasyfikowała PFOA jako czynnik rakotwórczy dla ludzi (grupa 1), a PFOS jako możliwie rakotwórczy (grupa 2B). U ludzi wskazała ograniczone dowody na związek PFOA z rakiem nerki i jądra.
- Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił tolerowane tygodniowe pobranie dla sumy czterech PFAS (PFOA, PFOS, PFNA, PFHxS) na poziomie 4,4 nanograma na kilogram masy ciała. Za najważniejszy skutek uznał osłabienie odporności: dzieci z wyższym stężeniem PFAS we krwi wytwarzały mniej przeciwciał po szczepieniach. EFSA stwierdził też, że część Europejczyków ten próg przekracza.
Wiedza o skutkach wielu pojedynczych PFAS wciąż się rozwija i dla części z nich danych jest mało. Nasze stanowisko jest jednak jasne: związki, które się nie rozkładają i odkładają w organizmie, a najlepiej zbadany z nich, PFOA, jest klasyfikowany jako rakotwórczy, nie powinny trafiać do szklanki w żadnej ilości. Lepiej je ograniczać już teraz, niż czekać na komplet badań, a domowy filtr to najprostszy sposób.
Limit PFAS w wodzie pitnej w Polsce od 2026 r.
Dyrektywa UE 2020/2184 o wodzie pitnej wymaga stosowania limitów PFAS od 12 stycznia 2026 r. W Polsce przeniosły je do prawa ustawa z 13 marca 2026 r. (obowiązuje od 21 maja 2026 r.) i rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026 poz. 748), które obowiązuje od 24 czerwca 2026 r. Polska przyjęła limit dla sumy 20 PFAS.
| Parametr | Limit | Co obejmuje |
|---|---|---|
| Suma PFAS (UE i Polska) | 0,1 µg/l (100 ng/l) | łącznie 20 wybranych związków |
| PFAS ogółem (dyrektywa UE; Polska go nie przyjęła) | 0,5 µg/l (500 ng/l) | wszystkie PFAS razem; parametr alternatywny |
| PFOA i PFOS (USA, EPA 2024) | 4 ng/l dla każdego | limit osobno dla dwóch związków; wodociągi mają czas do 2029 r., EPA proponuje przesunięcie do 2031 r. |
Limit UE 100 ng/l dla sumy 20 PFAS to kompromis między zdrowiem a tym, co wodociągi są w stanie technicznie i finansowo osiągnąć. Nie oznacza, że woda z 90 ng/l PFAS jest wolna od ryzyka. Dla porównania amerykańska EPA dla dwóch najlepiej zbadanych związków, PFOA i PFOS, przyjęła po 4 ng/l.
Co robi wodociąg, gdy PFAS przekroczą normę
Nowe przepisy wprowadziły PFAS do parametrów jakości wody, a ich badanie zależy od oceny ryzyka dla danego ujęcia. Pierwsze takie oceny wodociągi przygotowują do końca 2026 r. Gdy PFAS przekroczą normę, wodociąg musi informować mieszkańców i podjąć działania naprawcze. Modernizacja stacji uzdatniania trwa jednak miesiącami lub latami i kosztuje. Do tego czasu o tym, co trafia do szklanki, decyduje filtr w twojej kuchni. Pamiętaj też, że limit obejmuje 20 wybranych związków, a rodzina PFAS liczy ich tysiące.
Czy w polskiej wodzie są PFAS?
Ogólnopolskiej mapy jeszcze nie ma, bo systematyczny monitoring PFAS w wodociągach dopiero rusza. Dostępne dane pokazują dwa obrazy:
- Poznań: naukowcy z Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu zbadali 18 próbek wody pitnej z aglomeracji poznańskiej pod kątem 20 PFAS. Śladowe ilości wykryto w czterech próbkach, w stężeniach od 24 do 71 razy niższych od limitu UE. Ten wynik dotyczy jednak tylko Poznania i okolic.
- Wody podziemne: Państwowy Instytut Geologiczny w latach 2022–2025 wykrył PFAS w 30 ze 162 zbadanych punktów monitoringu, w tym w 5 ujęciach wód podziemnych. To monitoring wód podziemnych, a nie wody z kranu, ale pokazuje, że PFAS są w źródłach, z których korzystają wodociągi.
Co jeszcze, poza PFAS, naukowcy znaleźli w polskiej kranówce, opisujemy w artykule Leki, PFAS i mikroplastik w wodzie z kranu.
Wynik zależy więc od miejsca, a większość z nas nie zna stężenia PFAS we własnym kranie. Szczególnie dotyczy to osób z własną studnią: prywatnych ujęć nikt nie bada za ciebie.
Woda butelkowana nie jest ucieczką od PFAS
Wiele osób na wieść o „wiecznych chemikaliach” w kranie przerzuca się na butelki. Badania pokazują, że niewiele to daje. Naukowcy z Uniwersytetu w Birmingham przebadali 112 wód butelkowanych z 15 krajów, 87 marek. PFOA i PFOS wykryto w ponad 99% próbek (wody kupiono w Wielkiej Brytanii i Chinach). Wody mineralne zawierały więcej PFAS niż wody oczyszczane, a szkło nie wypadło lepiej od plastiku.
Płacisz za litr nawet sto razy więcej niż za kranówkę, dźwigasz zgrzewki, produkujesz góry plastiku i nadal nie wiesz, co pijesz, bo etykieta wody butelkowanej nie podaje zawartości PFAS. Z filtrem wiesz, przez co przeszła woda w twojej szklance. Porównaj filtry odwróconej osmozy i zobacz, jak wygląda codzienna woda bez zgrzewek.
Czy gotowanie usuwa PFAS?
Nie traktuj gotowania jako ochrony. Wysoka temperatura nie niszczy PFAS, bo wiązanie węgiel–fluor wytrzymuje temperatury znacznie wyższe niż 100°C. W badaniu z Birmingham gotowanie obniżało stężenie części PFAS, ale efekt zależał od związku, a reszta zostawała w wodzie. Gotowanie zabija bakterie, chemii z wody nie usuwa w przewidywalny sposób.
Jak usunąć PFAS z wody: porównanie metod filtracji
Badania US EPA wskazują trzy technologie, które realnie obniżają stężenie PFAS w wodzie pitnej: odwróconą osmozę, węgiel aktywny i żywice jonowymienne. Różnią się skutecznością, zwłaszcza wobec krótkołańcuchowych PFAS, czyli nowszych zamienników PFOA i PFOS.
| Metoda | Skuteczność wobec PFAS | Krótkołańcuchowe PFAS | Na co uważać |
|---|---|---|---|
| Odwrócona osmoza | zwykle powyżej 90% szerokiej grupy PFAS (US EPA) | tak, również zwykle powyżej 90% | montaż pod zlewem; usuwa też minerały, co rozwiązuje mineralizator |
| Węgiel aktywny (dzbanek, butelka, filtr na kran) | od 31 do 99% w zależności od filtra (Politechnika Śląska, 2025) | słabiej; im krótszy łańcuch, tym gorzej | skuteczność spada wraz z nasyceniem wkładu; nie widać, kiedy zaczyna przepuszczać |
| Żywice jonowymienne (selektywne) | wysoka wobec PFOA i PFOS | lepiej niż węgiel, słabiej niż wobec PFOA i PFOS | stosowane głównie w dużych instalacjach; to inne złoże niż w zmiękczaczu |
| Zmiękczacz wody | nie służy do usuwania PFAS | nie | chroni instalację przed kamieniem; wodę do picia i tak warto przepuścić przez osmozę |
| Gotowanie | częściowa i nieprzewidywalna | nie | nie niszczy PFAS |
TFA: najmniejszy z wiecznych chemikaliów
Kwas trifluorooctowy (TFA) to bardzo mała, dobrze rozpuszczalna cząsteczka z rodziny PFAS, która powstaje m.in. przy rozkładzie niektórych pestycydów i czynników chłodniczych. Węgiel aktywny praktycznie go nie zatrzymuje. Membrana osmozy to najlepsza bariera dostępna w domu, ale przy tak małych cząsteczkach skuteczność zależy od konkretnej membrany. Jeśli TFA jest twoim głównym zmartwieniem, zbadaj wodę przed filtrem i za nim.
Filtr PFAS do domu: dlaczego odwrócona osmoza
Membrana odwróconej osmozy ma pory tak drobne, że zatrzymuje zdecydowaną większość rozpuszczonych zanieczyszczeń: PFAS, metale ciężkie, azotany, pozostałości leków i mikroplastik. Zatrzymane substancje trafiają do kanalizacji razem z wodą popłuczną. Z rozwiązań domowych to najszerzej działająca metoda, która radzi sobie zarówno z „klasycznymi” PFOA i PFOS, jak i z ich krótkołańcuchowymi zamiennikami.
Co to oznacza w praktyce:
- Według EPA osmoza usuwa zwykle ponad 90% szerokiej grupy PFAS, więc nie musisz wiedzieć, które z nich są akurat w twojej wodzie, ani czy są w urzędowym wykazie.
- Membrana nie traci skuteczności nagle, jak nasycony węgiel. Przy regularnej wymianie wkładów wstępnych pracuje zwykle kilka lat.
- Wodę do picia i gotowania masz z kranika w kuchni, bez kupowania i dźwigania zgrzewek.
Naszym pierwszym wyborem jest Bluewater Cleone. Żaden domowy czujnik nie mierzy PFAS bezpośrednio, ale Cleone mierzy jakość wody przed membraną i za nią, więc wie, czy membrana pracuje sprawnie. A sprawna membrana to warunek, żeby zatrzymywała PFAS. Gdy skuteczność spada, Cleone sygnalizuje to diodą, a przy niedopuszczalnej jakości wody blokuje się, zamiast po cichu przepuszczać gorszą wodę. Dzięki temu nie pijesz wody z membrany, która przestała działać prawidłowo. Przefiltrowana woda czeka w stalowym zbiorniku, więc między membraną a szklanką nie ma plastikowego zbiornika.
Jeśli wolisz rozwiązanie bez zbiornika, sprawdź filtry odwróconej osmozy Philips z serii AUT. Modele porównujemy w rankingu osmoz bez zbiornika. Osmoza usuwa też wapń i magnez; dowiedz się, kiedy mineralizator ma sens.
A co z wodą odprowadzaną do kanalizacji? Osmoza część wody zużywa na wypłukiwanie zatrzymanych zanieczyszczeń z membrany. Tak działa ta technologia i właśnie dzięki temu PFAS nie zostają w filtrze. Ile to wody, zależy od modelu i ciśnienia w instalacji; dane podajemy na kartach produktów.
Na co patrzeć, wybierając filtr PFAS
Szukaj potwierdzenia, a nie samego hasła „usuwa PFAS”. W USA redukcję PFOA i PFOS potwierdza się według norm NSF/ANSI 53 (węgiel, żywice) i NSF/ANSI 58 (odwrócona osmoza). Rzetelny producent pokaże też raport z laboratorium: jakie związki badano oraz jakie było stężenie przed filtrem i za nim. Dla urządzeń z naszej oferty mamy atesty i certyfikaty; jeśli chcesz je zobaczyć, napisz do nas.
Wynajmujesz mieszkanie? Kiedy wystarczy dzbanek
Wynajem nie wyklucza osmozy. Urządzenie podłącza się pod zlewem do zimnej wody i odpływu, a przy wyprowadzce można je zdemontować i zabrać. Trwałą zmianą bywa otwór na kranik w zlewie lub blacie, więc warto wcześniej zapytać właściciela.
Jeśli osmoza nie wchodzi w grę, dobry dzbanek z węglem aktywnym jest dużo lepszy niż nic. Wybieraj jednak świadomie: naukowcy z Politechniki Śląskiej sprawdzili 12 dzbanków i 5 butelek filtrujących. Skuteczność wobec 20 PFAS z dyrektywy wahała się od 31 do 99%, a przy mocno zanieczyszczonej wodzie (2000 ng/l) tylko 4 filtry zeszły poniżej unijnego limitu. Gorzej usuwane były związki o krótszym łańcuchu. Podpowiadamy, jaki dzbanek wybrać i jak często wymieniać wkłady. Traktuj dzbanek jako rozwiązanie przejściowe, a nie pełną ochronę.
Jak ograniczyć PFAS poza wodą
- Porysowaną patelnię z powłoką nieprzywierającą wymień na stalową, żeliwną lub ceramiczną.
- Ogranicz popcorn z mikrofalówki i jedzenie w pudełkach odpornych na tłuszcz.
- Wybieraj impregnaty i odzież z oznaczeniem „PFAS-free” lub „PFC-free”.
Jak sprawdzić, czy w twojej wodzie są PFAS
- Zapytaj wodociąg. Dostawca wody lub powiatowa stacja sanitarno-epidemiologiczna powie ci, czy w twojej strefie zaopatrzenia PFAS były badane i z jakim wynikiem.
- Zbadaj wodę w laboratorium. Przy własnej studni to jedyny sposób. Pomagamy w tym: badanie wykonuje zewnętrzne, partnerskie laboratorium, które umawiasz bezpośrednio, a my w ciągu 1–2 dni roboczych od otrzymania wyników przygotowujemy wstępną analizę i dobieramy filtr.
- Nie licz na miernik TDS. Pokazuje ogólną ilość rozpuszczonych substancji. PFAS występują w nanogramach na litr, więc TDS ich nie wykryje.
Najczęściej zadawane pytania
Jak usunąć PFAS z wody w domu?
Najskuteczniej odwróconą osmozą: według badań US EPA zwykle usuwa ponad 90% PFAS, także krótkołańcuchowych. Dzbanki z węglem aktywnym usuwają od 31 do 99% w zależności od filtra i słabiej radzą sobie z krótkołańcuchowymi PFAS. Gotowanie ani zmiękczacz nie są skuteczną metodą.
Czy filtr Brita usuwa PFAS?
Dzbanki filtrujące z wkładem węglowym, w tym Brita, częściowo obniżają PFAS, głównie długołańcuchowe PFOA i PFOS, ale słabiej zatrzymują krótkołańcuchowe. Skuteczność zależy od wkładu i jego zużycia. Pełniejszą ochronę daje odwrócona osmoza.
Czy woda butelkowana jest wolna od PFAS?
Nie. W badaniu Uniwersytetu w Birmingham (2024) PFOA i PFOS wykryto w ponad 99% ze 112 wód butelkowanych z 15 krajów. Wody mineralne miały więcej PFAS niż wody oczyszczane, a butelki szklane nie wypadły lepiej od plastikowych.
Czy gotowanie wody usuwa PFAS?
Nie w przewidywalny sposób. Wysoka temperatura nie niszczy PFAS, bo wiązanie węgiel–fluor wytrzymuje znacznie więcej niż 100°C. Stężenie części związków może spaść, ale reszta zostaje w wodzie.
Jaki jest limit PFAS w wodzie pitnej w Polsce?
Od 24 czerwca 2026 r., zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia, suma 20 wybranych PFAS w wodzie pitnej nie może przekroczyć 0,1 µg/l (100 ng/l). Dyrektywa UE przewiduje też alternatywny limit 0,5 µg/l dla wszystkich PFAS łącznie, ale Polska go nie wprowadziła.
Czy PFAS mogą być w mojej wodzie, a ja o tym nie wiem?
Tak. PFAS nie mają smaku, zapachu ani koloru, a miernik TDS ich nie wykryje. Potwierdzi je tylko badanie laboratoryjne.
Czy zmiękczacz wody usuwa PFAS?
Nie. Zmiękczacz wymienia jony wapnia i magnezu na sód, żeby chronić instalację przed kamieniem. Do picia warto połączyć go z odwróconą osmozą, która znacząco obniży PFAS i usunie nadmiar sodu.
Co zrobić teraz?
- Zapytaj wodociąg albo sanepid, czy i z jakim wynikiem badano PFAS w twojej wodzie.
- Masz studnię albo chcesz mieć pewność? Napisz na sklep@najlepszefiltry.pl. Pomożemy zbadać wodę, a wstępną analizę z doborem filtra dostaniesz w 1–2 dni robocze od otrzymania wyników.
- Chcesz działać od razu? Zobacz Bluewater Cleone albo, bez zbiornika, osmozy Philips AUT.
Źródła
- Dyrektywa (UE) 2020/2184 w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi oraz wytyczne techniczne KE dotyczące metod analizy PFAS (Dz.U. UE C/2024/4910).
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 22 maja 2026 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz.U. 2026 poz. 748); ustawa z 13 marca 2026 r. zmieniająca przepisy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę (Dz.U. 2026 poz. 605).
- IARC Monographs Working Group, „Carcinogenicity of perfluorooctanoic acid and perfluorooctanesulfonic acid”, The Lancet Oncology, 2023.
- EFSA CONTAM Panel, „Risk to human health related to the presence of perfluoroalkyl substances in food”, EFSA Journal, 2020, 18(9):6223.
- Gao C. i in., „Factors Influencing Concentrations of PFAS in Drinking Water: Implications for Human Exposure”, ACS ES&T Water, 2024 (University of Birmingham).
- Zarębska M. i in., „Effectiveness of pitcher and bottle filters to remove poly- and perfluoroalkyl substances”, Science of the Total Environment, 2025, 976:179327 (Politechnika Śląska).
- US EPA, „Reducing PFAS in Drinking Water with Treatment Technologies” (2018, archiwum EPA); krajowe normy dla PFOA i PFOS z 2024 r. i propozycje zmian z maja 2026 r.
- Uniwersytet Medyczny w Poznaniu, badanie PFAS w wodzie pitnej aglomeracji poznańskiej (RMF24).
- PIG-PIB, A. Kuczyńska, nowe zanieczyszczenia organiczne w wodach podziemnych, monitoring 2022–2025.
O autorze
Damian Abramowicz od 25 lat zajmuje się uzdatnianiem wody i szkoli z tego tematu. Regularnie bywa na targach Aquatech, ma też za sobą największe targi branży wodnej w Szanghaju. Tam poznaje nowe technologie filtracji, zanim trafią do Polski, i ocenia, które naprawdę sprawdzą się w polskich warunkach.
Współpracuje z producentami z różnych krajów, czego efektem jest m.in. marka Kuna Filter. Jego sklepy dostarczyły filtry do wody ponad 65 000 klientów. Według ostrożnych szacunków to około 15 milionów plastikowych butelek mniej w przyrodzie każdego roku.
W artykułach opiera się na badaniach i zawsze podaje źródła. Więcej o autorze: damianabramowicz.pl.